Praca Samorządu – facylitacja

Im więcej Ciebie, tym mniej…

Monika Ciechomska

Facylitacja to wspomaganie pracy grupy, która próbuje podjąć decyzje, rozwiązać jakiś problem.
Na przykład: wyobraźmy sobie, że samorząd postanawia zorganizować w szkole „Światowy Tydzień Mózgu”. Przedsięwzięcie ciekawe, ale trudne. Decyzje, jako samorząd podejmujecie razem. Sami musicie zaplanować to wydarzenie, zorganizować prace, podzielić się obowiązkami. Jak może Wam w tym pomóc facylitator? (czyli osoba prowadząca facylitacje). 
Rola facylitatora sprowadza się do porządkowania dyskusji, podpowiadania procedury, czyli zasad według których podejmujemy wspólnie decyzje.

Od facylitatora nie usłyszycie gotowych rozwiązań, nie powie kto ma racje, nie stanie po żadnej ze stron sporu, nie podpowie jak zorganizować Światowy Tydzień Mózgu, to Wasza rola. Pomoże w dyskusji, której wynikiem będzie podjęcie konkretnych decyzji. Grupa powinna go traktować jako pomocnika, który kontroluje proces rozwiązywania problemu, podejmowania decyzji.

Gdzie znaleźć facylitatora?

To może być ktoś z Waszej szkoły, kolega/ koleżanka, opiekun samorządu, pani z biblioteki, pan od informatyki, czyjaś siostra/brat, ktoś z Waszego grona. Ważne, aby była to osoba, której ufacie, która posiada takie umiejętności by pomóc Wam w dyskusji czy wspólnym podejmowaniu decyzji, która będzie trzymać się swojej roli, to znaczy nie opowie się po żadnej ze stron, nie będzie zgłaszać swoich propozycji, nie będzie oceniać Waszych pomysłów, będzie prezentować neutralną postawę.

Facylitator w akcji, czyli jakie są jego zadania.

Wyobraźmy sobie: zebranie samorządu, wszyscy obecni, facylitator gotowy, spotkaliście się aby podjąć decyzje co do zorganizowania w Waszej szkole Światowego Dnia Mózgu. Pracy mnóstwo, mało czasu, wszyscy mają jakąś wizję, tylko, że te wizje różnią się od siebie, a tu jeszcze niektórzy zastrzegają sobie na wstępie, że nie mają czasu na pracę bo muszą się poprawić z niektórych przedmiotów.

Przewodniczący samorządu Olek zaczyna od przedstawienia wszystkich Maćkowi, który zgodził się być facylitatorem dzisiejszego spotkania:

• Olek– no dobra, przedstawiam Ci Anię, która jest skarbnikiem, chodzi do drugiej klasy, Krzysiek to mój zastępca, z III b,Renata i Basia to pierwszaki, są członkami samorządu, Kamil i Agniecha są z trzeciej klasy, oni nie należą do samorządu, ale to oni wymymyślili żeby zorganizować ten tydzień mózgu, po za tym naprawdę są mózgowcami z biologii.
• Maciek- Na początku dobrze by było ustalić zasady, które będą pomagały wam w porozumiewaniu się między sobą. Zauważyłem, ze na początku spotkania bardzo przekrzykiwaliście się nawzajem, pierwszą zasadą niech będzie „mówi jedna osoba w tym samym czasie”, macie inne pomysły? (ustala zasady pracy/ dyskusji)
• Ania- na mnie mówią „Nochal”, może i mam duży nos ale nie lubię jak tak mnie nazywają
• Maciek- to drugą zasadą może być „nie przezywamy się”
• Kuba- no a ja nie chcę, żeby ktoś mówił, że moje pomysły są do …kitu
• Ania- no ale jak są to co?
• Maciek- Wprowadźmy zasadę „nie oceniamy się nawzajem”, zamiast mówić, że coś jest głupie, można powiedzieć nie podoba mi się. Nasz problem do rozwiązania to zorganizowanie Światowego Dnia Mózgu w szkole (określa problem, temat spotkania, czasem trzeba go bardziej skonkretyzować, tu wszyscy wiedzieli dokładnie o czym będą rozmawiać). Każdy na spotkanie przyszedł pewnie już z jakimiś pomysłami proponuję żeby spisać je a potem o nich porozmawiacie.
• Ja chciałabym żeby kółko biologiczne napisało referat o pracy mózgu, jak wygląda itd.
• No można by też zrobić dużą makietę mózgu
• Może zrobić ze styropianu i postawić na korytarzu
• Co za idiotyzm, zaraz ja zepsują
• Maciek- mieliśmy nie oceniać (pilnuje przestrzegania ustalonych zasad)
• Ale to głupie, praca na marne
• Maciek- teraz powiedzcie jakie macie pomysły, potem przyjrzycie się im
• A może zrobić coś o snach
• O snach…głupia jesteś, nie odzywaj się pierwszaku, o snach, no nieźle, Śpiąca Królewna
• Maciek- każdy ma prawo do głosu, bez względu z której jest klasy, przypominam o zasadzie nie oceniania siebie. Zapisujemy wszystkie pomysły. (chroni wszystkich członków spotkania i pilnuje by każdy mógł się wypowiedzieć)

Pomysły zostały spisane na dużej kartce papieru (spisanie kolejnych zagadnień spotkania jest bardzo pomocne: porządkuje spotkanie, wszyscy wiedzą o czym jest mowa, nie ma powtórzeń, mamy pewność, że o niczym nie zapomnimy):

• Maciek- mamy pomysły, zastanówmy się jak je zrealizować, które można zrealizować, a które nie (czuwa nad procesem rozwiązania problemu, prowadzi grupę).
• ja dalej myślę, że sny to niedobry pomysł
• czekaj Olek, w końcu te sny to praca mózgu a może jeszcze o uczuciach
• a co zakochałaś się?
• Ona ma rację, mózg to przecież nie tylko matematyka ale i emocje, sny, zmysły
• Maciek- czy sny zostają? Dopisujecie jeszcze zmysły i uczucia?
• Tak, dopisujemy, a co z układem nerwowym człowieka, może niech to zrobią nasi mózgowcy od biologii razem z pracą mózgu
• Ale to musi być referat?
• Maciek- najpierw oceńcie wszystkie pomysły, czy zostają pozostałe, a potem zastanowicie się nad ich realizacją
• Ja chcę wykreślić zaburzenia pracy mózgu, nie zrozumieją ludzie, będą wyśmiewać się, że to wariaci
• To może jeden dzień poświęcić na coś w rodzaju tolerancji dla tych, co mają problemy z myśleniem, albo chorują psychicznie
• Maciek- jeśli zgadzacie się na zapisane pomysły to zastanówcie się, jak je zrealizować i kto będzie je realizował.

Maciek zaproponował żeby posłużyć się tabelką, która uporządkuje propozycje grupy. Każdy przychodząc na spotkanie miał już jakieś pomysły. Dlatego tabelka została szybko wypełniona. Pomysły uczestników były od razu umieszczane w odpowiednich kolumnach, to porządkowało prace. Nie wszystkie pola zostały uzupełnione, ale od razu było widać nad czym jeszcze trzeba pomyśleć.

Oto co wymyśliła grupa:

• Sztuczna inteligencja to nikogo nie zainteresuje, ja bym wykreślił
• No nie i znowu rozmawiamy jakie pomysły zostają a jakie wykreślamy, nigdy nie skończymy tej rozmowy, Maciek a Tobie podoba się pomysł ze sztuczną inteligencją?
• Maciek- miałem Wam pomagać w podejmowaniu decyzji, nie mogę powiedzieć czy podobają mi się Wasze pomysły, bo to nie moja funkcja, nie po to mnie zaprosiliście (facylitator nie ocenia pomysłów grupy, zachowuje postawę neutralną).
• Na poniedziałek i wtorek mamy plany to może w środę niech będzie sztuczna inteligencja, tak jak zaplanowaliśmy z „pracą mózgu”, niech też będzie o 12.00 w małej sali gimnastycznej.
• To dobrze się układa, wszystkie referaty będą o 12.00 w małej sali gimnastycznej.
• Maciek nie dopilnowałeś ważnej rzeczy, przecież o 12.00 jest lekcja, lepiej jakby nauczyciele schodzili z klasą, w której mają akurat zajęcia do małej sali, najpierw pierwsze klasy, potem drugie, i tak dalej. Maciek przecież my z tym idziemy do dyrektorki a tu taki błąd.
• Maciek- moją funkcją nie jest podsuwanie wam pomysłów, ani ocenianie ich czy są dobre. Moje zadanie polega na przeprowadzeniu was przez dyskusje bez kłótni, dopilnowanie przestrzegania zasad, zaproponowanie metod, które ułatwią podejmowanie decyzji (na przykład tabelki, pomysły spisane na plakatach w jasnej formie), ale to wasze decyzje.
• No dobra, Olek, dobrze, że zwróciłeś uwagę, to dobry pomysł z tym schodzeniem do sali z nauczycielem, może będą słuchać.
• Ja już nie mogę myśleć, idę do domu
• Ja też jestem zmęczony, ale musimy to skończyć
• To super idźcie, jak zwykle zostanę sam ze wszystkim, dzięki.
• Odczep się, jestem zmęczony i tyle, chce mi się spać.
• Maciek- proponuje żebyśmy zrobili przerwę, rozmawiacie już prawie półtorej godziny, większość rzeczy ustaliliśmy, zbliżamy się do końca, dalsza dyskusja nie powinna dużo czasu zająć, a przerwa chyba jest nam wszystkim potrzebna. Spotkajmy się za 15 minut, prosiłbym żeby nikt się nie spóźnił.

Po przerwie…

• To był dobry pomysł z przerwą, wymyśliłam, że sny, uczucia i zmysły może zrobić kółko teatralne. Można podejść do tematu oryginalnie, niby każdy wie co to uczucia i zmysły, ale nie zastanawiamy się nad tym za dużo, a na teatralnych mogliby przygotować coś w rodzaju zaprezentowania uczuć, zmysłów i snów.
• No nieźle, ale to trudne zadanie, zobaczymy co powiedzą. To zapiszmy ich na piątek.
• „Mózg kobiet i mózg mężczyzn” to ja mogę zrobić bo interesuję się tym, a pani od biologii na kółku biologicznym mi pewnie pomoże, no i dostanę pewnie 5 za to.
• Taka sprytna, a podobno mózg macie mniejszy niż my faceci.
• Mózgi mężczyzn są większe od mózgów kobiet, ale gdyby mózgi kobiet i mężczyzn miały tę samą wielkość, to kobiety byłyby inteligentniejsze.
• No dobra możesz zrobić ten referat.
• To może w środę, po lekcjach, to ciekawy temat, więc pewnie kogoś zainteresuje, w małej sali.
• Maciek- przechodzimy do ustalenia kto za co będzie odpowiedzialny, kto dopilnuje tego co wymyślaliście

Maciek ustalił z grupą na koniec termin kolejnego spotkania.

Z pozoru może się wydawać, że ten facylitator to nic nie zrobił. Bez niego też byście sobie poradzili, jeśli tak się wydaje to znaczy, że zrobił kawał dobrej roboty, bo z tym facylitatorem to jest tak, jak w piosence Natalii Kukulskiej „Im więcej ciebie, tym mniej” ;). Facylitator ma nie być bohaterem spotkania. To Wy i Wasze pomysły grają tu główną rolę.

Podsumowanie:

Facylitator pomaga grupie rozwiązać problem, podjąć wspólną decyzję. Poprzez:

• pomoc w wypracowaniu zasad ułatwiających dyskusję,
• pilnowanie przestrzegania ustalonych zasad,
• proponowanie technik, które ułatwią prace,
• chronienie członków grupy przed wzajemnymi atakami.
• nie prezentuje swoich rozwiązań problemu,
• nie ocenia pomysłów członków grupy,
• nie opowiada się po żadnej ze stron.

Co robił Maciek?

• Zaproponował zasady,
• zaproponował porządek dyskusji
• zapisywał pomysły, porządkując od razu: co robią, jak, kiedy, gdzie zaprezentowana będzie praca, kto zajmie się jej realizacją,
• dopilnował by grupa zdecydowała kto będzie za co odpowiedzialny,
• dopilnował by grupa umówiła się na kolejne spotkanie,
• pilnował by grupa przestrzegała zasad